Bursa Zemin Teknolojileri A.Ş. Kurucusu ve Jeoloji Mühendisi Gülşah Özerel Yılmaz, Bursa gibi deprem kuşağında yer alan bölgelerde dirençli kentler oluşturmanın önemine vurgu yaptı. Dirençli kentler oluşturmanın çok ayaklı bir süreç olduğunu anlatan Gülşah Özerel Yılmaz, bu konuda en önemli ayağın, yapıların doğru işlemlerle güçlendirilmiş zeminlere kurulması olduğunu belirtti.

Gülşah Özerel Yılmaz, doğru yöntemlerle her türlü zemine sağlam yapılar inşa edilebileceğini vurgulayarak, “Bu konuda güvenilir firmalarla çalışmak çok önemli. Ülkemizde ve Bursamız’da ne yazık ki bir denetleme eksiği var ve bu işi yapan çok sayıda merdiven altı firma mevcut. Doğru firma tercihi ve zeminlere uygulanan doğru teknikler olası afetlere karşı dayanıklı yapılar ortaya çıkarır” dedi.

Bursa’nın deprem kuşağında yer alan bir il olduğunun altını çizen Gülşah Özerel Yılmaz, deprem kuşağında yer alan bölgelerde dirençli kentler oluşturmanın önemine değindi. Dirençli kentler oluşturmanın yalnızca inşa edilen binalarla alakalı bir olgu olmadığını belirten Gülşah Özerel Yılmaz, “Bir kentin dirençli kent olması için gerekli olan bütün şartların biraraya gelmesi gerekiyor. Buna şu anda yaşadığımız küresel iklim krizine karşı alınacak önlemler de dahil. Bursa, oldukça yoğun bir şekilde göç alıyor ve tarihi çok eski bir kent. Geçmişine baktığımızda Bursa, Uludağ’ın eteklerindeki Muradiye, Çekirge gibi semtlerde kurulmuş bir şehir, sonrasında ise nüfus arttıkça ovaya doğru yayılmış. Şehrimiz şu anda doğuya ve batıya doğru aynı hızda büyüyor. Buna istinaden yaşam kurulan alanlar da artık çok sağlam olmayan zeminlere denk geliyor. Biz, Bursa’da iyi zeminlerin neredeyse tamamını kullandık, İyi zeminlerde olan binalar da çok eski. Bu binalar da ömürlerini doldurmuş ve bunların da tabi ki bir yenilenme sürecine girmeleri gerekiyor. Bu, çok ayaklı bir süreç. Binaları yıkıp yerine yeni bina yapmakla bunları depreme dayanıklı hale getiremeyiz. Yeniden yapılacak binalarda statik yapısya uygun bir şekilde zemin iyileştirmelerinin güvenilir firmalar tarafından yapılması gerekiyor” dedi.

“En büyük sorun denetim eksikliği”

Bursa’da ve hatta Türkiye genelinde bu konudaki en büyük handikaplardan birinin uygulama firmalarının denetlenmemesi olduğunu söyleyen Gülşah Özerel Yılmaz, “Ben jeoloji mühendisiyim ve ekibimizde üç mühendis daha var. Operatör belgesine sahip kendi operatörlerimiz ve diğer çalışanlarımızın hepsi son yasaya göre belgeli bir şekilde çalışıyor. Tamamen kendi makine ve ekipmanlarımızla hizmet veriyoruz ancak şu anda herhangi bir zemin iyileştirme projesi yaptırmak istediğinizde çok sayıda merdiven altı firma ile karşılaşıyorsunuz. Ne yazık ki bu işin ülkemizde belgeli bir standardı yok. Bursa ekonomisi ile ülkemizin öncü şehirlerinin başında geliyor. Kurumsal firmalar sanayi yapıları inşa ederken bu konuda oldukça hassas davranıyorlar. Konut inşaatları ise olası depremlere karşı esas riskli kısımlar. Bu yapıları inşa eden firmaların büyük çoğunluğu bu standartları gözetmeden işlerini çözmeye çalışıyorlar” şeklinde konuştu.

“Güvenilir firmalar tercih edilmeli”

Zemin etüdü ve iyileştirme işlemleri yapacak olan firmalarda aranması gereken özelliklerden bahseden Gülşah Özerel Yılmaz, “Bu firmalara öncelikli olarak makine parkuru sorulmalı. Firmanın bünyesinde çalışan ve projelerle ilgilenen bir mühendisin varlığı çok önemli. Ayrıca firma yetkilisinin mesleği çok önemli, jeoloji ya da inşaat mühendisleri gibi meslekler bu konuya hakim oluyorlar. Her makinenin belirli dinamikleri var, her makine ile her kazık ya da jetgrout işini yapamazsınız. Biz A’dan Z’ye teslim şekilde iş yapabiliyoruz. Biz çoğu zaman projelerde revizelere de gidebiliyoruz. Ben jeoloji mühendisiyim. Projenin yapılacağı zeminde projenin nasıl ilerlemesi gerektiğini okuyabiliyorum. Projeyi çizen geoteknik mühendisleri ile dirsek temasıyla ilerliyoruz. Ne yazık ki proje hayata geçirilirken yapılan testler de çoğu zaman yazıda kalıyor ve denetlenmiyor. Bu anlamda sağlam yapıların inşa edilebilmesi için doğru firmalarla çalışmak çok önemli” dedi.

“Doğru çalışmayla her zemine bina yapılabilir”

Zemin koşulları sağlandıktan sonra her türlü zemine sağlam yapılar inşa edilebileceğini belirten Gülşah Özerel Yılmaz, şunları söyledi:

“Bataklığa dahi yedi şiddetindeki depreme dayanıklı bir binayı dikebilirsiniz. Biz bunun en güzel örneğini Japonya’da görebiliyoruz. Siz bir inşaat firması olarak projenize ne kadar güvenseniz de doğru firmalarla çalışmayıp, o zemini doğru bir şekilde iyileştirmediğiniz takdirde sizin yapacağınız güvenli inşaatın maalesef ki hiçbir geçerliliği yok. Zemine uygun doğru iyileştirme yapıldığında her zemin iyileştirilebilir.”

Bursa’nın depreme karşı direncini artırmak amacıyla Büyükşehir Belediyesi ile Bursa Teknik Üniversitesi arasında imzalanan protokolle, sıvılaşma riski gözlenen zeminlere iyileştirme uygulanacak. Üniversitede geliştirilen Patentli Bor Katkılı Enjeksiyon Malzemesi, zemindeki sıvılaşmayı önleyip, zeminin mukavemetini artıracak. Laboratuvar testleri başarıyla tamamlanan uygulama, protokol kapsamında Kurşunlu sahilinde uygulanacak.

Birinci derece deprem kuşağında yer alan Bursa’yı olası depremin yıkıcı etkilerine karşı daha dirençli hale getirmek için yoğun mesai harcayan Büyükşehir Belediyesi, JICA ile birlikte başlattığı Deprem Riskini Azaltma ve Önleme Planlaması Projesi’ni sürdürürken, zemin sıvılaşmasını önlemek adına Bursa Teknik Üniversitesi ile iş birliği anlaşması imzaladı. Büyükşehir Belediyesi’nde yapılan imza törenine Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Alinur Aktaş, Bursa Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar, Büyükşehir Belediyesi bürokratları ve akademisyenler katıldı. Protokol kapsamında Bursa Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Eyüphan Avcı’nın geliştirdiği bor katkılı zemin enjeksiyon malzemesi Kurşunlu sahilinde uygulanacak.

Sıvılaşma en büyük risk

Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Alinur Aktaş, Bursa’da yaşanması muhtemel depremlere hazırlık anlamında son yıllarda önemli adımlar atıldığını belirtirken, Bursa’nın da deprem kuşağında olduğunun unutulmaması gerektiğini söyledi. Depremlerde en çok görülen ve hasara yol açan etkenlerden birinin zemin sıvılaşması olduğuna dikkat çeken Başkan Aktaş, “Bursa Büyükşehir Belediyesi depreme hazırlık noktasında önemli çalışmalar yapıyor. TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Bursa Teknik Üniversitesi, Bursa Uludağ Üniversitesi, JICA gibi yurt içi ve yurt dışı birçok kurumla ortak çalışmalar yürütüyoruz. Bu noktada binalarımızı daha sağlıklı hale getirmek için kentsel dönüşüm çalışmalarımız da 14 farklı noktada devam etmekte. Depremler esasında zeminde sıvılaşma olayı görülebiliyor. Yaşanan sıvılaşma sonucunda binalar, istinat duvarları, köprüler, yollar, barajlar, altyapılar hasar görüyor. Bu sebeple maalesef mal ve can kayıpları yaşanıyor. Son yaşanan 6 Şubat depremlerinde de bu sıvılaşmadan dolayı nasıl büyük hasarlar yaşandığını görmüş olduk” dedi.

Sahada uygulama başlıyor

Bursa Teknik Üniversitesi ile birlikte 2022 yılından bu yana zemin sıvılaşma potansiyeli olan alanların belirlenmesi adına çalışma yürüttüklerini de hatırlatan Başkan Aktaş, geliştirilen bor katkılı zemin enjeksiyon malzemesinin laboratuvar testlerinin tamamlandığını söyledi. Saha uygulaması için Gemlik ilçesi Kurşunlu sahil bölgesinin seçildiğini kaydeden Başkan Aktaş, “Sıvılaşma potansiyeli olan bir alanda herhangi bir yapılaşmaya gidilmeden önce zemin iyileştirme çalışmalarının kesinlikle yapılması gerekiyor. Bu konuda ekonomik ve yerli bir çözüm olarak Bursa Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Eyüphan Avcı tarafından zemin sıvılaşmasının önlenmesi için bor katkılı zemin enjeksiyon malzemesi geliştirildi. Geliştirilen ürünün laboratuvar testleri tamamlandı ve şimdi de sahada uygulama aşaması kaldı. Saha uygulaması için Gemlik ilçemizin Kurşunlu Sahil bölgesi seçildi. Arazi testlerinden sonra uygulamaya ilk olarak ilimizden başlanması hedefleniyor. Şehrimiz ve üniversitemiz için bir ilk. İnşallah bunun başka şehirlerde örnek olacağını ve Bursa’nın bu konuda da ayrıcalığını ortaya koyacağını düşünüyorum. Kentsel dönüşümlerle bu süreci sürdürürken, sağlam bir zemin oluşturmak için gerekli çalışmaları yapmamız gerekiyor” diye konuştu.

Bursa Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar ise “Bu proje sıvılaşmaya ciddi bir çözüm bulmuş olacak. Bu projenin Bursa’da başlamış olması değerli ve Türkiye’de de yaygınlaşmasını ümit ediyoruz.  Bu proje kapsamında değerli hocamız bu malzemenin uluslararası patentini almaya hak kazandı. Hem şehrimiz hem de üniversitemiz için gurur kaynağı oldu. Bu protokolün Bursa için hayırlı olmasını temenni ediyorum” ifadelerini kullandı.

Mevcut yapılara uygulanabiliyor

Bursa Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Eyüphan Avcı da Japonya’da uygulanan kimyasal enjeksiyon yöntemini örnek alarak bu ürünü geliştirdiklerini kaydetti. Doç. Dr. Avcı, “6 Şubat depreminde 11 ilimiz ciddi bir şekilde etkilendi. Bunun en büyük nedenlerinden bir tanesi zeminlerinin sıvılaşabilir zemin ve yumuşak zemin olan alanların bulunmasıydı. Uzun yıllardır bu konuda çalışma yürütüyoruz. Bu çalışmalar sonucunda sıvılaşabilir zeminleri önlemeye yönelik yöntem geliştirdik. Bu yöntemin aslında ana uygulandığı yerlerden bir tanesi Japonya’ydı. Japonya’da uygulanan kimyasal enjeksiyon yöntemini kendimiz yeni malzemeler geliştirerek ve bor katkısı kullanarak geliştirdik. Burada hedefimiz zeminleri daha dirençli hale getirip depreme hazırlamak.  Bunun için de laboratuvar testlerini tamamladık. Şimdi saha testlerine başlayacağız. Daha sonra da sonra hızlı bir şekilde uygulamaya başlayacağız. Bu yöntemle birinci amacımız zemindeki sıvılaşmayı önleyerek şehirlerimizi daha dirençli hale getirmek, can ve mal kayıplarını azaltmak. Malzeme sıvı davranışı gösteriyor, zemin içindeki boşluklara yerleştikten belli bir süre sonra katılaşıyor. Katılaştıktan sonra zemini katı kütle haline getiriyor, sanki kayaymış gibi davranış gösteriyor. Bu da zemindeki sıvılaşmayı önleyerek zeminin mukavemetini arttırıyor hem de sıvılaşmaya karşı daha dirençli hale getirmiş oluyoruz. Zemini taşıma gücü oluşturma açısından güçlendirmiş oluyoruz. Bu malzemenin en büyük avantajlarından biri ekonomik ve çevre dostu olması. Ayrıca temelden açacağımız küçük deliklerle çok rahat bir şekilde mevcut yapılara da bunu uygulayabileceğiz” dedi