Basın İlan Kurumu’nun, gazete ve dergilere yönelik hükümler içeren Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği’nde değişiklikleri öngören yasa Resmi Gazete’de yayımlandı. Yönetmelik’teki değişiklik ile birlikte internet Haber siteleri, 1 Nisan 2023’ten itibaren BİK’e ait resmi ilan ve reklamları yayınlayabilecek.

Röportaj: Nezihe DOĞAN

‘Dezenformasyonla Mücadele Yasası’ ile İnternet Medyası mensuplarının ‘Gazeteci’ olarak tanınmasının önü açılmıştı. Beraberinde internet Haber Siteleri çalışanlarının ‘basın kartı’ alabileceği ve bu haktan her basın mensubunun yararlanabileceği ilan edilmişti. Konu ‘Basın İlan Kurumu Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği’ taslağı kısmına gelince işin rengi değişti. Taslakta şehirlerin nüfus oranları üzerinden belirlendiği ifade edilen 5 Kategori içerisinden 3. Kategori ’de yer verilen Bursa internet medyası için çok zor koşul ve zorunluluklar belirlendiği duyuruldu. 3’üncü kategoride yer alan yayın organları için 8 kişilik kadro, 20 bin günlük tekil tıklama, 60 bin görüntülenme ve 24 ay bekleme süresi şartı getirildi. Ancak ve ancak şartlar yerine getirildiği takdirde Basın İlan Kurumundan ilan hakkı kazanılabileceği gündeme bomba gibi düştü.

Akademik çevreler ‘Basın İlan Kurumu Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği’ taslağına nasıl bakıyor? ‘Yasa neydi, sonradan ne hale dönüştürüldü?’, ‘İnşaatçı medyalar mı inşa edilmeye çalışılıyor?’, ‘BİK taslağı yönetmeliğe dönüştüğünde sektörü neler bekliyor?’ İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Duygu DUMANLI KÜRKÇÜ’ye sorduk.

Dezenformasyon Yasası Meclisten geçtiğindeki ilk izlenimler sektöre nasıl yansımıştı?

Medya sektörünün ve basın meslek örgütlerinin “sansür yasası” olarak nitelendirdiği Basın Kanunu ve Bazı Kanunlarda değişiklik yapılmasına ilişkin yasa teklifi, bir haber veya sosyal medya paylaşımının “dezenformasyon” amaçlı olduğuna mahkemelerce karar verilmesi ve ifade özgürlüğünü sınırlayıcı olacağı düşüncesiyle eleştirilmişti. Diğer yandan haber sitelerinde çalışan gazetecilerin, Basın Yasası’na tabi olacak olması, gazetecilik özlük haklarına kavuşması olumlu bir gelişme olarak değerlendirilmiştir.

13 Ocak’ta BİK Genel Kurulu’nda görüşülecek taslak yönetmeliğe göre internet haber sitelerinin ilan alabilmesi için getirilecek katı kurallar sektörü nasıl etkiler?

13 Ocak’ta Basın İlan Kurumu Genel Kurulu olağanüstü toplantısında sunulacak olan “Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği” taslağı haber sitelerinin kadro sayısının 4 ile 8 arasında, günlük haber sayısının 30-50 arasında, tekil ziyaretçi sayısının 3 bin ile 20 bin arasında, sayfa görüntüleme sayısının 9 bin ile 60 bin arasında olması, resmi ilan almak için bekleme süresinin ise 24 ay olması gibi hükümlerin, yerel haber sitelerinin yerine getiremeyeceği hükümler olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle ilgili hükümlerin yerel medya tarafından gerçekleştirilebilir seviyede revize edilmesi gerektiği kanaatindeyim.

İnşaatçı medyalar mı inşa edilmeye çalışılıyor? Bu durum mesleğimiz adına ne gibi sonuçlar doğurur?

13 Ocak’ta Basın İlan Kurumu Genel Kurulu olağanüstü toplantısında sunulacak olan “Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği” taslağında yer alan hükümleri sermayesi sınırlı olan yerel haber sitelerinin gerçekleştirebilmelerinin zorluğu göz önünde bulundurulduğunda sermaye sahibi olan kesim resmi ilanlardan yararlanabilecektir. Bu durum fikir işçisi olan gazetecilerin ve gazeteciler tarafından yayınlanan haber sitelerinin resmi ilanlardan mahrum kalarak yayın hayatlarına devam edebilme mücadelesini zorunlu kılacaktır.

Yönetmelik ile gücün, gazeteciler yerine sermaye odaklarına geçecek olması sonucu Türkiye internet haber sitesi mezarlığı oluşur diyebilir miyiz?

Gücün gazeteciler yerine sermaye odaklarına geçecek olması beraberinde birçok sorunu getirecektir. Bunlardan birisi de “Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği” taslağında yer alan hükümleri yerine getiremeyen birçok haber sitesinin önümüzdeki aylar kapatılması ve internet haber sitesi mezarlığının oluşması muhtemel görünmektedir.

İnternet haber sitelerine resmi ilan ve reklam yayınlama düzenlemesi için Basın İlan Kurumu’nun yetkili kılınmasını doğru buluyor musunuz?

Basılı gazetelerde olduğu gibi internet sitelerinde de resmi ilan ve reklam yayınlama düzenlemesi için Basın İlan Kurumu’nun yetkili kılınmasını doğru buluyorum. Ancak 13 Ocak tarihinde Basın İlan Kurumu Genel Kurulu olağanüstü toplantısında sunulacak taslak yönetmelikte yer alan hükümlerin yerel internet siteleri tarafından yerine getirilebilecek, gerçekçi olacak biçimde yeniden düzenlenmesi gerektiğini düşünüyorum.

Bir internet haber sitesinde kıstaslar ne olmalıdır?

İnternet haber siteleri, vergi levhası, işyeri ruhsatlı firma adresi, künye ve iletişim bilgileri, server sağlayıcı firma bilgileri olmalıdır. Resmi ilan alabilmek için Basın İlan Kurumu’na başvuracak olan haber siteleri, Basın Savcılığı Mevkute Beyannamesi alındı belgesi, vergi levhası, SGK onaylı sigorta dökümleri, işyeri ruhsatlı kira sözleşmesi, server sağlayıcı şirket sözleşmesi, haber ajansı sözleşmesi, Google Analytics aylık raporu belgelerini temin etme zorunluluğu getirilmelidir. Resmi ilan alacak internet haber sitelerinde asgari basın iş koluna göre sigortalı çalışan sayısı, nüfusa oranla belirlenmelidir.

Yüksek miktarlarda sponsorlu paylaşımlarla belirli sayıda okunur bir site olmak kıstas mıdır?

Resmi ilan alabilmek için Basın İlan Kurumu’na başvuracak olan haber siteleri hükümleri yerine getirebilmek için ya yüksek miktarda sponsorlu paylaşımlarla ya da sansasyonel başlıklarla tık tuzağı haberciliği stratejileri ile tekil ziyaretçi sayılarını artırma, site trafiğini artırma vb. gibi yollara maalesef başvuracaklardır. Bu durumda maalesef habercilik etik ilkelerinden uzaklaşmayı beraberinde getirecektir. Bulvar gazeteciliği stratejilerinin uygulanması tabii ki gazeteciliğin etiği açısından kabul edilebilir bir durum değildir.

Günümüzde gazetede çalışan şoförlerin, mutfak görevlilerinin dahi gazeteci gibi gösterilerek 212’li yapılması hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

İnternet haber sitelerinde kadro sayısının 4 ile 8 arasında olma koşulunu resmi belgelerde sağlandı gösterebilmek amacıyla gazetecilik mesleği ile ilgisi olmayan (şoför, mutfak görevlisi, temizlik görevlisi vb. gibi) kişilerin gösterilmesi gazetecilik mesleğinin niteliğini düşürecektir.

İletişim Fakültesi mezunlarının adı yasada bile geçmezken, mezunları nasıl bir sektör beklemektedir?

İletişim Fakültesi ve özellikle de gazetecilik mezunlarının eğitim gördükleri alana ilişkin uzmanlıklarının güvence altına alınabilmesi için “Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği” taslağında kadro sayısına ilişkin kriterler getirilirken, ilgili kadroların eğitim düzeyine ilişkin olarak da İletişim Fakültesi mezunlarını kapsaması gerektiği kanaatindeyim. Bununla birlikte yeni iletişim teknolojilerinin getirdiği olanaklar gerçek anlamda gazetecilik mesleğini icra etmek için hem İletişim Fakültesi mezunlarına hem de Gazetecilik Bölümü mezunlarına yeni fırsatlar ve yeni iş alanları sunmaktadır.

Yazılı basın yönetmelik taslağı nasıl etkiler? Yazılı basının sonu mu geliyor?

Yazılı basının sonunun gelmesinden ziyade yazılı basının da biçim değiştirmesi durumu kendini gösterebilir. Gazetecilik ilk dönemlerinden itibaren sürekli olarak kendini yenileyen ve geliştiren bir alan oldu. Yazılı basın da buna uygun olacak şekilde kendini dönüştürecektir diye düşünüyorum.

Gençler daha çok haber sitelerinde mi yoksa yazılı basında mı çalışmayı hedefliyor?

Öğrencilerimiz yazılı basında da internet haber sitelerinde de ayrı ayrı çalışmak ve kendilerine farklı konularda deneyim kazandırmak istiyorlar. Yazılı basının ve internet haber sitelerinin birbirinden farklı olan iş süreçleri, öğrencilerimizin kariyerlerini çok yönlü bir şekilde ilerletebilmeleri adına oldukça önem taşıyor.

Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu tarafından yazılı bir açıklama yapılarak, Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve 13 Ocak Cuma günü BİK Genel Kurulu’na sunulacak olan “Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği” taslağının içeriğine ilişkin “ağır şartlar, gerçekçi olarak değiştirilmeli” çağrısı yapıldı.

Yönetmelik taslağının, Anadolu’daki internet haber siteleri için asgari kadrodan tekil ziyaretçi sayısına kadar çeşitli ağır koşullar getirdiğine dikkat çekilen yazılı açıklamada, şu görüşlere yer verildi;

“Bilindiği gibi; 2022 yılında TBMM gündemine gelen 7418 sayılı Basın Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu olarak bazı maddelerde iyileştirme yapılmasına ilişkin tüm başvurularımız sonuçsuz kalarak 13 Ekim 2022 tarihinde kabul edilmişti.

Resmi Gazetenin 18 Ekim 2022 tarihli nüshasında yayımlanarak yürürlüğe giren 7418 sayılı Kanun, resmi ilan ve reklamların internet haber sitelerinde Basın İlan Kurumu aracılığıyla yayınlatılmasını içeriyor. Ancak, bu kanun gereği Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve 13 Ocak Cuma günü BİK Genel Kurulu’na sunulacak olan “Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği” taslağı, bu kez internet haber siteleri için ağır koşulları içeriyor.

Yönetmelik taslağında; İstanbul, Ankara ve İzmir dışında kalan yerlerdeki internet haber sitelerinin asgari kadro sayısı 4 ile 8 arasında, günlük asgari haber sayısı 30 ile 50 arasında, tekil ziyaretçi sayısı 3 bin ile 20 bin arasında, sayfa görüntülenme sayısı da 9 bin ile 60 bin arasında olması, resmi ilan almak için bekleme süresinin de 24 ay olması öngörülüyor.

Anadolu medyasının mevcut durumuna bakıldığında, yönetmelik taslağında yer alan bu hükümlerin gerçekçi olmadığı ve bu şartlara göre yayın yapılmasının mümkün olmadığı açıkça görülmektedir.

İnternet mecrasında görev yapan meslektaşlarımızın gazetecilik özlük haklarına kavuşması ne kadar sevindirici olsa da, taslak yönetmelik bir o kadar üzücü içeriktedir.

Bu nedenle Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu olarak çağrımız, 13 Ocak’ta yapılacak Genel Kurul’da taslağın değiştirilerek uygulanabilir hale getirilmesi yönündedir.

Bu kapsamda özellikle yerel medyanın yaşadığı sorunları da bir kez daha gündeme getirmek isteriz.

Defalarca açıkladığımız gibi; ekonomik, siyasi ve teknolojik gelişmelerden yakından etkilenen medya sektörü, ülkemizde son çeyrek asırda önemli bir değişim ve dönüşüm sürecine girmiş, ancak zaman içinde değişimlere paralel olarak yaşanan sorunların çözümlenmesi bir yana, birbiri üzerine eklenmesiyle günümüzde adeta kaderine terk edilmiştir.

Sektörde yaşanan sorunlar önem sırasına alınamayacak kadar büyük, karmaşık ve birbirini etkileyen niteliktedir. Medya sektörü, ekonomik sorunların yanı sıra yasal düzenleme eksiklikleri, basın özgürlüğü, yetişmiş eleman sıkıntısı, teknik altyapı, istihdam ve etik değerlerin farkında olmadan ya da bilerek ötelenmesi gibi sorunlarla karşı karşıyadır.

Yaşanan tüm bu sorunlara, TBMM’de kabul edilerek yürürlüğe giren “Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”ndeki basın özgürlüğünü kısıtlayıcı maddeler nedeniyle yeni eklemeler olmasından endişe edilmektedir.

Bu nedenle, sorunların zaman geçirilmeden hem ayrı ayrı, hem de bir bütün halinde ele alınarak çözüm önerileri üretilmeli, zaman geçirilmeden de uygulanmalıdır.

Çağrımız; Siyasetçilerden, hukukçulardan, bürokratlardan, akademisyenlerden, sendikalardan, medya kuruluşlarından ve basın meslek örgütlerinden temsilcilerin bir araya gelmesi, Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu tarafından hazırlanan Basın Meslek Yasasını ele alması ve bu yasanın gerekli düzenlemelerle Türkiye’ye kazandırılmasıdır.

Kamuoyunun bilgisine sunarız.”