Bursa’nın İznik ilçesinde yapımı 2300 yıl öncesine uzanan tarihi surların gizemi, arkeolojik kazılarla gün yüzüne çıkıyor. İki sur duvarı arasındaki alanın Bizans ve Osmanlı döneminde mezarlık olarak kullanıldığı belirlenirken, yine sur duvarının altında Roma dönemine ait bir villa ile sur kapısını kontrol etmek üzere yapılmış olduğu sanılan bir bina kalıntısına ulaşıldı.

Makedonya Kralı Büyük İskender’in kumandanlarından Antigonius Monophthalmos tarafından M.Ö. 316’da kurulan, Bitinya, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı medeniyetinin izlerini halen taşıması nedeniyle dünyada eşine az rastlanan ve bütünüyle açık hava müzesi olan Bursa’nın İznik ilçesinde tarih ayağa kaldırılıyor. İznik’te yapımına Bitinya döneminde M.Ö. 4’üncü yüzyılda başlanan ve antik yazarlardan Strabon’un verdiği bilgiye göre 2,5 kilometre uzunluğunda olan İznik Surları, Kuzey Avrupa’da yaşayan barbar kavimlerden Gotların 258 yılındaki saldırıları sonrasında güçlendirilip, uzatılarak bugünkü hali olan 4 ana ve 12 tali kapı ile 4970 metre uzunluğa ulaşmış. Tarih boyunca yaşanan kuşatmalar ve büyük depremlere rağmen günümüze kadar ulaşmayı başaran tarihi surlar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izni ile İznik Müzesi Başkanlığında Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından restore ediliyor.

Roma dönemine ait villa

Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof.Dr. Mustafa Şahin’in bilimsel danışmanlığında tarihi surların Yenişehir Kapı bölümünde sürdürülen arkeolojik kazılar, kenti savunma amaçlı yapılan surların farklı amaçlar için de kullanıldığını gözler önüne serdi. İç ve dış surlar arasındaki alanın Bizans ve Osmanlı dönemlerinde mezarlık olarak kullanıldığını gösteren çok sayıda iskelet ortaya çıktı. Kazıya bilimsel danışmanlık yapan Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof.Dr. Mustafa Şahin, “Biz burada anlama ve kurtarma amaçlı sondaj kazıları şeklinde kazılar yürütüyoruz. Mesela bir Roma villası olabilecek bir yapı kalıntısı bulduk. Bunu bulduğumuz, milattan sonra 2 yüzyıla ait kandiller ve benzeri buluntular anlıyoruz. Sur duvarı tam villanın üzerinden geçiyor. Bu da bize şunu gösteriyor. Demek ki bu sur duvarları yapılırken bazı yapılardan fedakarlıkta bulunulmuş. Sonrasında da 5 veya 6 yüzyıllarda Yenikapı’nın giriş çıkışını kontrol altına alan bir binanın bu villanın üzerine inşa edildiğini görüyoruz” dedi.

Mezarlık olarak kullanılmış

Bunun yanında sur duvarları arasında çok sayıda defin ile karşılaştıklarını dile getiren Prof. Dr. Şahin, “Özellikle kademeli olarak yapılan definlerin, bu alanda çok uzun yıllar süren bir defin geleneği olduğunu gösteriyor. Elde ettiğimiz bulgulara göre bunlar saldırılar esnasında ölen Bizanslı ya da şehit düşen İslam askerlerine ait değil. Düzenli bir defin olduğunu bize gösteriyor. Çünkü düzenli bir şekilde yapılan mezarlar ve bu mezarların içerisinde yapılan definleri görüyoruz. Buluntular arasında çok ilginç bir grup var. O da şu bir alanda biraz daha alt kotta Hıristiyan kökenli insanlar, bunun hemen bir üst kotunda da defin geleneğinden anlaşıldığı kadarıyla bir Müslüman’a ait mezar yer alıyor. Demek ki hem Bizans döneminde hem de sonrasında Türklerin gelmiş olduğu dönemde bu alanın yine mezar alanı olarak kullanıldığını görüyoruz” diye konuştu.

Definecilere uyarı: Boşuna gelmeyin

Mezar geleneklerine bakıldığında bu alanda defnedilenlerin ‘orta direk’ diye tabir edilebilecek sıradan halk olduğunu da sözlerine ekleyen Şahin, “Bu mezarlar, bizim ‘çatkı mezar’ dediğimiz iki tane içbükey kiremidin birleştirilerek oluşturulduğu mezarlar. Herhangi bir gayret, herhangi bir işçilik, herhangi bir maliyet yok bunlarda. Yani sıradan definler. Burada bir mesaj da vereyim. Bu tür mezarlarda hiçbir şekilde define olmaz. Ne Hıristiyanlar, ne Müslümanlar, ölülerini defnederken yanlarına değerli eşya bırakmazlar. Onun için yani bu mezarları gördükleri zaman işte altınlar, şunlar, bunlar kimse hayal etmesin. Boşu boşuna mezarlarda yatanları rahatsız etmesinler” dedi.

Karacabey Belediyesi’nin, ilçenin tarihine ışık tutmak ve eski zamanlara ait tarihi fotoğrafları gelecek kuşaklara aktarmak için başlattığı ‘Tarihi Fotoğraf Galerisi’ projesine vatandaşların desteği sürüyor.

Karacabey Belediyesi, ilçenin tarihine ışık tutmak adına birkaç ay önce oluşturduğu komisyon ile önemli tarih araştırmacılarından bir ekip kurdu. Ekibin başını ise Bursa Uludağ Üniversitesi Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin yer alıyor. Proje, Karacabey’in ilk çağlardan günümüze çeşitli bilgilerin ortaya çıkarılmasına yönelik araştırmaları kapsıyor.

Elde edilecek veriler ile Cumhuriyetin 100. yılı kapsamında hem bir kaynak kitap hem de planlanan şehir müzesinin temeli ortaya çıkmış olacak.

Anlamlı hediye

Bu kapsamda önceki gün Belediye Başkan Özkan ile bir araya gelen Prof. Dr. Şahin çalışmalarla ilgili son durumu anlatırken, Özkan’a araştırmalar kapsamında ortaya çıkan Mihaliç isminin Karacabey olarak değiştirilmesine yönelik evraklardan oluşan bir tablo hediye etti.

Şahin yaptığı açıklamada, “1910 yılında ilçe kaymakamından vilayete, vilayetten de Dahiliye Nazırına bu talep gidiyor. Son olarak, o dönemin padişahı Sultan Mehmet Reşat tarafından da bizzat imzalanan evrakla birlikte şehir, günümüzde kullanılan Karacabey ismini alıyor” dedi.

Bu çalışmalar kapsamında ‘Tarihi Fotoğraf Galerisi’ projesinin de çalışmanın bir başka ayağı olduğuna değinen Belediye Başkanı Ali Özkan ise “Bu çalışma ile aslında resmi evrakların dışında vatandaşlarımızın arşivlerinde yer alan ve ilçenin son yüz yılını belgelerle görsel olarak anlatan fotoğrafların peşindeyiz. Gerçekten zaman zaman ben de gelen fotoğrafları inceliyorum ve bazı fotoğraflara büyük şaşkınlıkla bakıyorum. Geçtiğimiz günlerde Bahriye İpçi Hanımefendi 100’den fazla fotoğraf ile önemli bir katkı sağlamıştı. Son olarak, Sayın Güray Kırlı da ilçenin eğitim camiasındaki önemli isimlerinden ve aynı zamanda anne ve babası olan Sadır ve Kıymet Kırlı’nın o yıllardaki eğitim öğretim hayatını yansıtan fotoğraflarıyla projemize katkı sağladı” dedi.

İlçedeki herkesi yakından ilgilendiriyor

Başkan Özkan, bu projenin ilçede yaşayan herkesi yakından ilgilendirdiğini belirterek, geçmişle gelecek arasında önemli köprü görevi göreceğinin de altını çizerken, “Tüm vatandaşlarımızı bu konuda projemize destek olmaya ve eski fotoğraf arşivlerini Karacabey Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğümüzle paylaşmalarını istiyoruz. Gelen eserler, dijital ortama yüksek çözünürlüklü olarak aktarıldıktan sonra kendilerine iade edilecektir. Ve tüm eserler, arşiv sahibinin ismiyle oluşturulacak müzede sergilenecektir” diye konuştu.